Als je kind een dwangstoornis heeft

De worsteling van ouders

Een aantal jaar geleden was ik op een OCD-congres in Manchester. Jongelui liepen er rond in witte T-shirts met in dikke letters ‘OCD’: Obsessive Compulsive Disorder. Ze zullen ongetwijfeld een dwangstoornis hebben gehad, maar dat was niet van hun vrolijke gezichten af te lezen. In een lotgenotencontact met hun ouders kwamen echter de emoties achter de schijnbaar vrolijke gezichten naar boven. Van opgewektheid was in deze groep geen sprake; eerder van een diepe bezorgdheid over de ziekte van hun kind, maar vooral ook bezorgdheid over de toekomst. Kan het kind zich later wel redden? Zal het nog een beetje gelukkig zijn?

Niet alleen

De International OCD Foundation heeft een zeer informatieve website.
Hier is onder meer te lezen dat er alleen al in de Verenigde Staten meer dan één miljoen kinderen lijden aan OCD. Vertaald naar Nederland, zou dat voor ons land neerkomen op ruim 50.000 kinderen. De gemiddelde leeftijd waarop de ziekte begint, is rond de 10 jaar.

In het lotgenotencontact kwam duidelijk naar voren dat veel ouders van een kind met OCD zich alleen voelen staan en hun gevoelens niet goed met vrienden kunnen delen. Contact met andere ouders van een kind met OCD is niet eenvoudig te regelen. De afstanden zijn vaak groot en het initiatief ligt veelal bij de ouders zelf. Ook tussen ouders onderling is er niet altijd voldoende steun. Door onwetendheid kunnen over en weer verwijten ontstaan. Een vrouw vertelde mij dat de dwangstoornis die haar dochtertje op vierjarige leeftijd ontwikkelde volgens haar man een gevolg was van haar manier van opvoeden. Een onterecht verwijt, dat weer aanleiding gaf tot extra spanningen tussen de ouders.

‘Dwangzin’

De moeder worstelde met nóg een probleem. Hoe ga je om met de dwang van je kind?
Binnen het gezin kunnen kinderen soms heel sturend zijn om hun ‘dwangzin’ te krijgen. Het niet voldoen aan de eisen van een kind met smetvrees dat urenlang wil douchen of de kleren keer op keer op een bepaalde manier gewassen wil hebben, leidt vaak tot spanning en grote ruzies. Als haar dochtertje, inmiddels negen jaar oud, vraagt wat haar moeder net gezegd heeft, weet ze dat het beter is om de woorden niet te herhalen; niet toe te geven aan de dwang. De wanhopige moeder: “Maar wat moet je? Soms spartelt ze van angst. Ze begrijpt het niet als ik haar geen antwoord geef. Soms verzin ik maar gewoon iets, zodat ze weer rustig wordt.”

Top secret

Een andere vraag waar veel ouders mee worstelden, is: (hoe) licht je de school in over de ziekte van je kind? Vaak is OCD ‘top secret’; niemand mag het weten. En als de ouders dan toch de stap naar school willen zetten, wil hun kind dit zelf niet altijd.

Eén ouder omschreef treffend hoe er op school met de OCD werd omgegaan: “Iedereen wist het, maar het bleef topgeheim.” In één geval was het zo geregeld dat het kind, wanneer het een situatie niet meer aan kon, een rode kaart omhoog stak en de klas verliet. Bij een ander kind was afgesproken dat het bij een paniekaanval juist in de klas bleef zitten. Iedereen ging dan door met de dagelijkse gang van zaken en na een tijdje zakte de paniek weer. Op het schoolplein vroeg daarna niemand wat er was gebeurd.

Geen tijd!

Fred Penzel, psycholoog gespecialiseerd in OCD en dé expert van het congres, gaf aan dat dwang het leven voor een kind extreem moeilijk maakt. Het toegeven aan de symptomen is tijdrovend, waardoor er minder tijd overblijft voor vrije tijd en huiswerk. ’s Ochtends begint de eerste proef vaak al bij het opstaan en aankleden. Gebeurt dit vlekkeloos, dan ziet de dag er nog wel zonnig uit, maar worden de rituelen niet goed uitgevoerd, dan begint alles weer van voren af aan. Geen wonder dat dwangpatiënten vaak te laat komen.
Voor het naar bed gaan moeten weer opnieuw bepaalde rituelen worden uitgevoerd. Stress en stressgerelateerde lichamelijke klachten zoals hoofdpijn en maagklachten liggen dan ook voortdurend op de loer.

Symptomen van OCD

Kinderen met dwangklachten begrijpen vaak niet wat hen overkomt. Volwassenen met een dwangstoornis kunnen hun dwangmatige gedachten veelal onderscheiden van normale gedachten. Kinderen kunnen dat vaak nog niet en hebben soms het gevoel gek te worden als ze hun vreemde rituelen moeten uitvoeren. Ze kunnen zich zo schamen dat ze lang niet altijd open durven te zijn naar hun ouders en proberen de dwang verborgen te houden.

Hoe kunt u in zo’n geval als ouder mogelijke symptomen van OCD herkennen? Let hiervoor op de volgende signalen.

Het kind heeft bepaalde dwanggedachten (obsessies), bijvoorbeeld:

Besmetting Een overdreven bezorgdheid voor besmetting, ziekte of ziektekiemen.
Jezelf of anderen bezeren Irrationele angst om een auto-ongeluk te veroorzaken, of een ander te bezeren met een scherp mes.
Symmetrie De behoefte om dingen symmetrisch neer te leggen.
Twijfel Ervan overtuigd zijn dat iemand niet gedaan heeft wat hij zou moeten doen.
Getallen Fixatie op specifieke getallen. Taken een specifiek aantal keren uitvoeren, ongeacht enige logica of zin.
Religie Preoccupatie met religieuze zaken zoals leven na de dood, sterven of moraal.
Verzameldwang Verzamelen van nutteloze of zinloze dingen zoals oude kranten.
Seksuele thema’s Obsessieve gedachten over seks.

Het kind vertoont bepaalde dwanghandelingen (compulsies). Een aantal veel voorkomende:

Wassen en schoonmaken Handen wassen totdat ze rood zien. Tanden poetsen totdat het tandvlees bloedt.
Controleren Steeds weer controleren of de deur op slot is.
Symmetrie Sokken moeten bij beide benen even hoog zijn en manchetten even lang.
Tellen De stappen tellen bij het lopen. Een taak een specifiek aantal keren herhalen.
Herhalen/overdoen Een aantal keren een taak herhalen totdat het ‘goed voelt’.
Verzameldwang Weigeren om lege blikjes of kauwgompapiertjes weg te gooien.
Bidden Eindeloze herhaling van gebeden of liederen.

Als je kind enige van deze symptomen vertoont, let dan op het volgende:

  • Stress
  • Slaaponthouding
  • Depressie
  • Schaamte
  • Agitatie
  • Traagheid in aankleden
  • Traagheid in het naar bed gaan
  • Manische dwang om bezig te zijn
  • Traagheid om makkelijke taken uit te voeren
  • Sociale problemen
  • Een aantal keren een taak herhalen totdat het ‘goed voelt’
  • Behoefte om alleen te zijn
  • Conflicten maken over gewone dingen

Het is niemands fout

Een dwangstoornis is niemands fout. U en uw kind zijn slachtoffer van een nare aandoening, waarvan de oorzaak vermoedelijk in het brein ligt. Het heeft niets te maken met uw manier van opvoeden.
Het belangrijkste dat u kunt doen tegen de dwangstoornis is: niet toegeven aan de dwang van uw kind, ondanks dat uw kind dit vraagt en u gevoelsmatig wellicht de indruk heeft daarmee uw kind te helpen. Toegeven aan de dwang is niet echt ‘helpen’ maar geeft de OCD juist meer macht. Met een deskundige behandeling op het gebied van dwangstoornissen en uw ondersteuning zijn de symptomen vaak tot draaglijke proporties terug te brengen. En hoeft de OCD het geluk van uw kind niet langer in de weg te staan.

Photo credit: M&M Rainbow via photopin (license)adaptation
Door | 2017-09-07T23:57:47+00:00 14 januari 2016|Categorie: Deskundigenartikelen|12 reacties

Over de auteur:

Senior, arts en auteur met interesse in angst- en dwangproblematiek.

12 Reacties

  1. manuela oktober 31, 2017 at 10:21 - Reageren

    mijn dochtertje van 4 heeft ook last van een dwang . alles moet op haar manier ogehangen worden want ze word gek als wij het ophangen. ook moet alles in haar tasje zitten en ze kijkt elke keer of alles er in zit. ook vraagt ze aan de leidsters van de opvang of ze niks vergeten om mee naar huis te geven. ze is elke dag om 5 uur wakker en komt dan vragen of ze alles in haar tasje heeft zittten. iemandtips voor mij wat ik hier ee kan doen en haaar weer aan het slapen krijg. ze schreeuwd de hele school bij elkaar als er wat mis gaat

  2. Hanna oktober 2, 2017 at 20:46 - Reageren

    Mijn dochter van 18 heeft al heel veel angsten gekend. Zo is ze jaren bang voor het weer geweest. Drama’s om haar de deur uit te krijgen. Na jaren tobben is ze hier overheen gegroeid.
    Nu ontwikkeld zij een smetvrees. Wil niks aanraken. Is erg ongelukkig. Gaat haast niet meer naar school. Wil net zo lief dood, zoals ze mij regelmatig over de app laat weten. Mijn dochter wil echter geen hulp. En aangezien ze 18 is, kan ik haar niet dwingen. Maar wat is het zwaar, te moeten aanzien dat zij dood ongelukkig is. En tegelijkertijd zo frustrerend en ook boos makend, dat ze geen hulp wil aanvaarden. Die emotie bij mijzelf, het vreselijk voor haar vinden, en dan weer de boosheid om wat ze ook de rest van het gezin “aandoet”…het is slopend! Elke tip is welkom!

    • Jan van Ingen Schenau oktober 5, 2017 at 13:32 - Reageren

      Beste Hanna,

      Zou ze open staan voor medicatie? Dat kan mogelijk een alternatief zijn voor intensieve therapie dat ze niet wil.

      met groet,

  3. Kathleen september 25, 2017 at 22:22 - Reageren

    Heeft iemand ervaring met neurofeedback als hulp tegen dwang?
    Ons kind van bijna 13 jaar gaat fel achteruit, er wordt erg veel tijd besteed aan de dwangrituelen en haar zelfstandigheid is nu lager dan toen ze 10 jaar was (het wegprikken van dwangen werkt niet meer)
    Ze is steeds bang dat ze zal veranderen in iemand anders, dat zou identiteits OCD heten

    kliniek waar wij ooit geholpen werden maar niet meer binnen geraken vanuit België: de Bascule in Amsterdam

  4. Anne maart 11, 2017 at 10:58 - Reageren

    Het is zwaar, heel zwaar, vooral als je kind zegt, niet meer te willen. Ik weet als ouder niet meer hoe ik mijn kind helpen moet. Hij zakt steeds verder weg en dat doet pijn, als je als ouder toe moet zien. Hij gaat wel naar een psycholoog die gespecialiseerd is in dwang, maar dit is maar 1 keer per week. Ik voel me machteloos

    • Jan van Ingen Schenau maart 14, 2017 at 13:12 - Reageren

      Beste Anne,
      Is een consult bij een kinder- en jeugdpsychiater ooit gedaan? Menno Oosterhoff is een kinder- en jeugdpsychiater en hij heeft deze website over dwang opgezet. Mogelijk kan medicatie namelijk nog een rol vervullen. Misschien goed om een eventuele verwijzing met de huisarts te overleggen.
      sterkte en met groeten,
      Jan van Ingen Schenau

      • Anne mei 17, 2017 at 16:18 - Reageren

        Ja, consult is wel gedaan.
        Maar de psycholoog hier in het dorp was niet echt gespecialiseerd in dwang en we hadden er dus niet echt baat bij.
        Er is lichttherapie voor ptts gedaan, ook daar had zoon geen baat bij.
        Medicatie is nog nooit over gesproken.
        Zoon gaat nu naar een psycholoog gespecialiseerd in dwang.
        Hij verteld niet zoveel over de sessies, is erg moe als hij thuis komt. Hij moet thuis oefeningen doen, opschrijven wanneer hij dwang gedachten heeft.
        Het gaat maar langzaam, maar ze moeten natuurlijk eerst een band opbouwen en af en toe viel een sessie uit, wegens ziekte, van hun kant.
        Tja dan ben je zo weer twee week verder, eer je door kan met de therapie.
        Groet Anne

    • Mariska mei 17, 2017 at 14:25 - Reageren

      Wat herken ik jouw gedachten. Net nog een appje van mijn dochter. Mam ik kan niet meer, neem me maar op ofzo. Hier zijn we bezig met overgang van jeugd naar volwassen psycholoog. Wordt pas september dat ze bij pro persona start. Zitten in mei…hoe gaan we dat overbruggen. Echt weet wat je voelt en we staan ook echt machteloos en op sommige momenten lijkt het idd echt dat we alleen maar mogen toekijken hoe ons kind alleen maar ongelukkiger wordt. Je schreef bovenstaand bericht in maart. Hoe is het inmiddels?

      • Anne mei 17, 2017 at 16:05 - Reageren

        Hoi Mariska.
        Hier nog steeds hetzelfde, eigenlijk minder. Mijn kind lacht niet meer, heeft geen lol/ zin in zijn leven. Volgende maand wordt hij 21. Dit moet de mooiste tijd van zijn leven/ jeugd zijn, maar hij sluit zich op in zijn kamer.
        Hij vindt het wel fijn om naar de psycholoog te gaan, maar ik heb het gevoel dat het nog niet echt vordert. Ze moeten natuurlijk eerst een vertrouwensband opbouwen, dat begrijp ik ook wel. Maar ik wil zo graag dat hij lekker in zijn vel zit, uit gaat, lacht, geniet van zijn leventje.
        De dwang beheerst zijn hele leven, maar ook de mijne( met alle respect, dit is niet boos of negatief bedoeld).
        Ik wil hem zo graag helpen, maar ik weet niet meer hoe.
        Wat doet het pijn, als je zo’n appje van je kind krijgt hé?
        Opname heb ik ook al wel aan gedacht, maar dat is toch eigenlijk het laatste wat je wilt.
        Medicatie hoor ik trouwens weinig over, weet er ook niet zoveel van, maar schijnt er wel te zijn. Het kan zijn dat je hersenen een bepaalde stof niet aan maakt, maar dat zullen ze ook wel niet zomaar doen, bij ons is er in elk geval nog nooit onderzoek naar gedaan.
        Hoop voor jullie dat je een weg vind, om deze maanden door te komen.
        Het is moeilijk om je kind elke dag zo te zijn strijden!!

  5. ellen april 14, 2016 at 18:16 - Reageren

    Ons zoontje heeft sinds enkele weken zeer veel last van controledwang, voor het slapen gaan wordt de hele kamer inclusief kasten gecontroleerd en als hij ’s nachts wakker wordt begint het opnieuw. Soms slaap hij mar enkele uurtjes per nacht. Overdag is hij snel geïrriteerd en trekt zich terug op zijn kamer. Hij speelt bijna niet meer met vriendjes. Iedereen is uitgeput. Hijzelf nog het meest. Hij heeft dit al eerder gehad in groep 5, toen was hij 8, nu 12. We vragen ons af of iemand een goede therapeut weet in de beurt van Leiden

    • Jan van Ingen Schenau april 15, 2016 at 15:36 - Reageren

      Op de site dwang.eu staan de behandelaars. U kunt daar kijken of er een therapeut in de buurt van Leiden is.

      groeten,

  6. Kathleen januari 19, 2016 at 14:47 - Reageren

    Ons kind kreeg OCD op 9 jaar, ze is nu 11 en het gaat vrij goed, we laten niet toe dat dwanghandelingen uitgevoerd worden, ook al is het heel zwaar, door die strengheid verbetert het fel. We maken ook gebruik van fantasie: we prikken vb denkbeeldig de dwangen weg. Daarnaast doen we veel leuke dingen samen, samenhorigheid en plezier maken is voor haar heel belangrijk tegen de stress, ze doet ook veel sport

Geef een reactie