Drie even sterke en snelle jonge mannen met OCD staan in een volle kroeg te praten aan de bar. De ene heeft smetvrees, de andere moet alles tellen wat er te tellen is en de derde moet doorlopend controleren of hij zijn portemonnee en sleutels nog heeft. Plotseling valt de muziek stil, het licht valt uit en er begint een sirene te loeien: er is brand!

Vraag: Wie van de drie is het eerste buiten?

Het antwoord is simpel: álle drie tegelijk. Waarom? Omdat er, door het uitbreken van brand, een acute dreiging is van verstikking en verbranding. Als ze te lang blijven staan, gaan ze dood. Hun instinct dwingt hen om te vluchten en dat krijgt voorrang op de dwang. Er is ineens een ‘groter moeten’ (citaat Menno Oosterhoff) dat de dwang koest houdt.

Mijn werk verdringt de dwang

Als ik ’s morgens het ziekenhuis binnenloop om te gaan werken, gebeurt er iets bijzonders. In mijn hoofd gaat als het ware het kraantje van de dwang een stuk dichter. Mijn werk wordt ineens belangrijker dan mijn dwang. Ik weet dat als ik mijn werk opgeef voor de dwang, ik meer opgeef dan alleen mijn werk. Dus doe ik dat niet. Vooral in heftige werksituaties verdwijnt de dwang als sneeuw voor de zon. Ik voel mij dan nodig, ik voel me mens. En niet alleen een verliezer van de dwang.

’s Ochtends vóór het werk

Denk overigens niet dat ik ’s morgens fluitend naar mijn werk fiets. Elke keer is het een prestatie als ik op tijd kom. Ik heb dan namelijk al een kleine 60 keer mijn handen gewassen, geprobeerd de grond niet aan te raken met iets anders dan mijn voeten, de hengsels van mijn tas schoongemaakt (omdat die op de grond hebben gelegen) en de handvatten van mijn fietsstuur schoongemaakt (omdat ik niet meer zeker weet of ze dat nog wel waren omdat ik gisteren de deurknop vast had waarvan ik niet meer weet of die wel schoon was). Ik heb mijn handen gewassen nadat ik mijn sokken heb aangetrokken en nadat ik mijn schoenen heb aangetrokken en nadat ik mijn… noem het maar op. Eigenlijk heb ik er al een wedstrijd op zitten als ik ga werken. Maar op mijn gezicht staat een grote glimlach om mijn collega’s te laten denken dat ik alles aankan.

Je ziet het pas als je het begrijpt

Mijn baan zit me als gegoten. Als ik in een kippenslachterij zou werken, zou de dwang veel meer ruimte krijgen. Als ik een oninteressante baan zou hebben zonder de urgentie van het ziekenhuis, zou de dwang veel meer kans krijgen, want er is op dat moment geen motivatie voor een groter moeten.
Desondanks blijft het opspelen. Bij iedere beweging weet ik precies of ik ergens tegenaan kom, ik weet waar ik mijn tas zet en hoe de hengsels vallen. Als er een pen op de grond valt, dan pak ik die met een tissue op. Ik ga een paar keer vaker naar de wc dan ik eigenlijk zou moeten, om éven mijn handen te wassen.
Mijn collega’s hebben het niet door. Zoals Cruijff zegt: je ziet het pas als je het begrijpt. Ik hoop dat ze het nooit begrijpen, want nu zien ze het niet.

Thuis wordt mijn brein ondergestimuleerd

Mijn gedragstherapeut vertelde mij dat mensen met OCD slimmer zijn dan gemiddeld. Dat is natuurlijk een leuk voordeeltje bij een groot nadeel. Mijn psychiater vond mijn gebabbel zo indrukwekkend dat hij dacht aan óf ADHD (ook gelinkt aan dwang) of een hoog IQ. Een test gaf het bewijs: hoogbegaafd. De uitslag voelde als een cadeautje. Wat dit te maken heeft met werken en dwang? Alles. Mijn brein wordt ondergestimuleerd als ik thuis achter de geraniums zit en navelstarend voor de honderdste keer mijn handen was. Op het moment dat ik de grijze en witte massa in mijn hoofd moet gebruiken, dwingt mijn werk me in het gezonde deel van mijn hoofd. Mijn werk dwingt mij niet te dwangen omdat mijn intellectuele mogelijkheden worden aangesproken.

Een baan die recht doet aan je intelligentie

Vorige week besprak ik dit met mijn gedragstherapeut en we kwamen tot de volgende conclusie: alle OCD-ers zouden eigenlijk een IQ-test moeten laten doen. Velen zullen verbaasd zijn over hun mogelijkheden. Met de uitslag in de hand zouden dwangers dan op zoek kunnen gaan naar een baan die zoveel voldoening schenkt en die hen zo motiveert, dat zij het gezonde deel van hun brein moeten blijven gebruiken. Dus geen eenvoudig baantje onder je niveau, maar een baan die recht doet aan je intelligentie. Ik zou er wel een onderzoekje naar willen doen, ware het niet dat ik geen psychiater ben en geen hoogleraar psychologie. Sinds kort weet ik dat ik dat met gemak had kunnen zijn.

Photo credit: Split Track via photopin (license)adaptation

Reactie Menno Oosterhoff
Of de hoogte van het IQ direct veel te maken heeft met OCD en onderstimulatie, weet ik niet. Ik weet wel, dat OCD vaak het ergste is juist als je niks anders hoeft te doen. Dan heeft de dwang als het ware vrij spel, want er zijn geen andere dingen die aandacht vragen. Als het even kan moeten mensen dus zeker doorgaan met hun opleiding, werk en andere activiteiten. Helaas is dat niet iedereen gegeven. Soms is de dwang te ernstig om er iets naast te kunnen doen. Ook komt voor, dat andere dingen zoveel stress geven dat de dwang er erger door wordt.
Maar als het even kan dan is het zeker heel belangrijk andere dingen om handen te hebben.