De aard van de obsessie kan verschillend zijn en is in te delen in:

  1. Onrust, die vooral angstig van aard is en die vaak gepaard gaat met veel gedachten.
  2. Onrust, die niet primair angstig gekleurd is maar meer onbestemd van aard is. Het gevoel dat iets niet goed voelt, niet in orde, niet volkomen, niet volledig, niet heel, niet kloppend. Gedachten over de obsessie zijn hierbij vaak veel minder uitgesproken. De drang om iets te doen, de compulsie, staat vaak meer op de voorgrond dan de obsessie. Deze compulsies worden ook wel impulsies genoemd. Secundair kan er wel angst zijn bijvoorbeeld met een magische kleur (“ik moet het doen, want anders gebeurt er een ongeluk”) of vanwege een overweldigend gevoel van chaos, niet in orde zijn, verlies van heelheid, verlies van identiteit/eigenheid, desintegratie (het verlies van alle grond onder je voeten).

1. Onrust, angstig van aard

Deze onrust gaat vaak gepaard met veel gedachten over het onderwerp van de onrust, vaak een mogelijke ramp. Het gaat hierbij over de mogelijkheid van iets naars, niet om iets naars wat al vast staat. Er is verontrustende onzekerheid over iets naars wat zou kunnen gebeuren (dreiging) of wat misschien is gebeurd (twijfel). Hoe groot de feitelijke kans is, maakt daarbij niet uit. De onzekerheid wordt beleefd als erg verontrustend en de noodzaak het op te lossen als van essentieel belang.

Het nare kan liggen op:

  • Moreel vlak: schuld/verantwoordelijk zijn, spijt, moreel tekort schieten, zinloosheid/verspilling;
  • Vergankelijk vlak: ziekte en dood van jezelf of geliefden, geweld, verlies van spullen, onrecht;
  • Sociaal vlak: schaamte, sociale uitstoting, eenzaamheid, verlatenheid, walging.

De rol die iemand zelf heeft bij deze mogelijke rampen kan verschillend zijn:

  • Opzettelijk veroorzaken;
  • Per ongeluk;
  • Het overkomt je.

Angst om vreselijke dingen te doen, actief opzettelijk

Indringende gedachten aan dingen die je juist niet wilt, die weerzin en walging oproepen. Ook wel verboden gedachten genoemd, die je niet van je af kunt zetten.

  • Gedachten aan/voorstellingen van agressieve handelingen gericht op jezelf of anderen zoals:
    • Iemand voor de trein duwen;
    • Opzettelijk aanrijden;
    • Een glas in het gezicht duwen;
    • Met een mes steken;
    • Opzettelijk te besmetten;
    • Je kind uit het raam gooien;
    • Het stuur van de auto omgooien;
    • Zelfmoord plegen;
    • Beledigingen uiten;
    • Stelen of liegen;
    • Dingen stuk maken.
  • Gedachten aan/voorstellingen van seksuele gedragingen die je tegenstaan zoals:
    • Seks met dieren;
    • Met kinderen;
    • Met familieleden;
    • Verkrachting;
    • Gedachten aan het uiten van obsceniteiten;
    • Gedachten aan likken, ruiken, aanraken.
  • Gedachten aan/voorstellingen van dingen die je als godslasterlijk ziet zoals:
    • Denken aan Satan vereren;
    • Aan vloeken;
    • Aan seks hebben met Maria;
    • Aan God die masturbeert.
  • Gedachten aan/voorstellingen van andere dingen die tegenstaan zoals:
    • Mensen dood of ziek wensen: ik hoop dat mijn vader kanker krijgt;
    • Racistische gedachten;
    • Scheldwoorden over iemand denken: vette koe, stom rund;
    • Negatieve gedachten over iemand hebben: wat is mijn partner toch dik, dom, lelijk.

Angst voor vreselijke dingen door jouw toedoen, ongewild

Bijvoorbeeld door onachtzaamheid, fouten, foute keuzes. Er speelt hier dus wel verantwoordelijkheid maar geen kwade opzet.

De angst om:

  • Iemand per ongeluk te besmetten of bevruchten;
  • Iets essentieels mis te lopen, over het hoofd te zien;
  • Iemand schade te berokkenen door onvoorzichtigheid:
    • Iemand per ongeluk aan te zullen rijden;
    • Fouten te maken met schadelijke gevolgen voor anderen bijvoorbeeld verkeerde medicijnen afleveren;
    • Verantwoordelijk te zijn voor brand of diefstal door onachtzaamheid;
    • Schadelijke gevolgen voor de foetus door het drinken van alcohol na de conceptie, nog niet wetend dat er een zwangerschap was.
  • Iemand ongemerkt schade te hebben berokkend:
    • Iemand te hebben aangereden;
    • Fouten met schadelijke gevolgen te hebben gemaakt.
  • Niet volgens eigen morele/ethische/religieuze normen te leven:
    • Angst verspillend te zijn;
    • Angst religieuze roeping niet volgen;
    • Angst moreel/ethisch tekort te schieten.(Bijv. bij extreem veganisme, milieuactivisme).
  • Te veranderen in iemand die je niet wilt zijn, een mislukking, immoreel persoon;
  • Per ongeluk te liegen, foute dingen te zeggen;
  • Dat je je homoseksualiteit niet onder ogen wilt zien;
  • Zelf schade oplopen door onachtzaamheid:
    • Dingen te verliezen;
    • Dingen te vergeten;
    • Dingen over het hoofd zien;
    • Besmet raken.

Angst dat je vreselijke dingen overkomen, noodlot

  • Angst voor ziekte of dood van jezelf of dierbaren bijvoorbeeld door ongeluk, oorlog, straling, besmetting/bacteriën, chemische stoffen, asbest, bedorven voedsel;
  • Angst voor verlies of beschadiging van dierbare spullen bijvoorbeeld door brand, instorting, vergankelijkheid, rot en verderf;
  • Angst afkeuring, minachting, verachting bij anderen op te roepen:
    • Angst te stinken (geurbetrekkingswaan);
    • Angst stom gevonden te worden. Sociale fobie (valt niet onder OCD);
    • Ingebeelde lelijkheid;
    • Angst in je broek te plassen;
    • Angst sociaal afgewezen/veroordeeld te worden.
  • Angst de verkeerde partner te hebben (R-OCD);
  • Angst dingen te verliezen door noodlot;
  • Angst om niet goed te slapen;
  • Angst iets belangrijks te missen, ergens buiten te vallen;
  • Angst voor ongeluksgetallen of ongelukswoorden;
  • Angst voor ontrouw door partner (obsessieve jaloezie);
  • Angst er vreemd of lelijk uit te zien, kan ook de kleding betreffen;
  • Angst voor viezigheid, vuil, plakkerige substanties, poep, urine, slijm, zweet, bloed. Dit is smetvrees niet uit angst voor besmetting maar uit afkeer, walging, vies zijn van, het gevoel van inbreuk op de lichamelijke integriteit. Wellicht dat deze vorm van smetvrees beter past onder de niet angstige onrust.

2. Onrust, niet (primair) angstig van aard: onvolledigheid/onvolkomenheid/niet in orde

Deze obsessieve onrust wordt ook wel Just Not Right Feelings genoemd. Het is vergelijkbaar met de premonitory urge bij tics. Dat is een onaangenaam, lichamelijk gevoel van onrust, die zich ontlaadt in/opgeheven wordt door de tic.

  • Onrust over asymmetrie en exactheid zonder magische gedachten;
  • Onrust over asymmetrie en exactheid met een magische lading, “ik moet het doen anders gebeurt er iets ergs”;
  • Onrust over sparen of hamsteren;
  • Onrust over vergeten of niet weten;
  • Onrust over normale lichamelijke verschijnselen zoals ademen, oogknipperen, vlekken voor de ogen (mouches volantes), plassen, slikken;
  • Onrust over misselijkheid/overgeven;
  • Onrust over existentiële thema’s zoals het zelf, het bestaan, het noodlot, het toeval;
  • Indringende beelden, niet beangstigend maar hinderlijk;
  • Onrust tgv een liedje dat in je hoofd blijft hangen;
  • Onrust over bepaalde geluiden(geluidsintolerantie);
  • Obsessieve verliefdheid;
  • Onrust over orde, overzicht, volledigheid;
  • Onrust iets belangrijks niet mee te maken.