4. Specifieke vormen van OCSS

4. Specifieke vormen van OCSS2017-12-30T20:13:28+02:00

De benamingen zijn niet allemaal officieel. Vele behoren tot het informele taalgebruik. Ook de Engelse namen zijn weergegeven zodat daarop kan worden gezocht op internet, omdat er in het Nederlands vaak nog weinig te vinden is.

Obsessieve onrust kan ontstaan over een breed scala aan onderwerpen. De dwangstoornis kent dan ook zoveel verschijningsvormen dat de indruk kan ontstaan dat je alles wel dwangproblematiek kan noemen. Dat is zeker niet het geval: we spreken pas van een aandoening als er problemen zijn in functioneren en/of welbevinden.

Angststoornis2017-09-26T15:54:28+02:00

Bij zo’n 50% van mensen met een dwangstoornis is er sprake van nog één of meerdere andere angststoornissen. Dit houdt in dat je naast dwang last hebt van andere angsten die ook dermate ernstig zijn, dat je er in het dagelijks leven veel last van hebt. Bij de meeste mensen met dwang is de dwangstoornis wel de meest op de voorgrond staande aandoening.

De meest voorkomende angststoornissen die naast dwang voorkomen, zijn de sociale fobie, paniekstoornis, een specifieke fobie, gegeneraliseerde angststoornis en posttraumatische stressstoornis. Meer informatie

Anorexia Nervosa2017-09-26T15:54:28+02:00
Magerzucht. Vetvrees, ingebeelde dikheid. Meer informatie

Autismespectrumstoornissen (ASS)2017-10-04T18:41:43+02:00

Het onderscheid tussen rigide of stereotype gedrag en een dwanghandeling is niet altijd scherp te maken.

Lees de voorlopige resultaten van een systematische review m.b.t. de behandeling van obsessief compulsieve stoornis bij kinderen en volwassenen met een autisme spectrum stoornis.

Autogene obsessies2017-09-26T15:54:28+02:00

Hiermee worden obsessies bedoeld die op zichzelf beangstigend zijn. Het gaat om voorstellingen/beelden over vreselijke dingen die je zou kunnen doen/zijn kunnen overkomen of die je per ongeluk kunt veroorzaken. Ze staan tegenover reactieve obsessies waarbij de angst gericht is op iets buiten de obsessie, namelijk dingen die je kunnen overkomen of die je per ongeluk kunt veroorzaken.

Body Dysmorphic Disorder (BDD)2017-09-26T15:54:28+02:00

Obsessieve twijfel aan een aspect van je uiterlijk. Ingebeelde lelijkheid. Meer informatie

Body Integrity Identity Disorder (BIID)2017-09-26T15:54:28+02:00

BIID, ofwel body integrity identity disorder, is een stoornis waarbij het lichaam niet overeenkomt met het lichaamsbeeld dat iemand van zichzelf heeft. Zo komt het voor dat iemand deels of geheel verlamd zou willen zijn of een gezond lichaamsdeel zou willen laten amputeren.

Deze aandoening hoort formeel niet bij de OCSS en het is nog niet duidelijk of dat feitelijk wel zo is.

Body-Focused Obsessions (BFO)2017-09-26T15:54:28+02:00

Een overmatig kwellend bewustzijn van lichamelijke verschijnselen die normaliter onbewust verlopen. Lees verder bij sensomotorische OCD.

Body Focused Repetitive Behavior (BFRB)2017-10-03T18:45:38+02:00

Overmatig grooming behavior ofwel verzorgingsgedrag betreffende het eigen lichaam. Het kan zelfbeschadigend zijn.
Body Focused Repetitive Behavior (BFRB) valt binnen het spectrum van dwangstoornissen. Soms kan het opgevat worden als een vorm van OCD, soms wellicht meer als een vorm van Body Dysmorphic Disorder (BDD). Er is een overlap met complexe tics, welke ook grooming behavior kunnen betreffen. Meer informatie

Dermatillomanie2017-09-26T15:54:30+02:00

Dwangmatig aan oneffenheden van de huid pulken. Lees verder bij skin-picking.

Dwangmatig dagdromen2017-09-26T15:54:30+02:00

Veel opgaan in dagdromen wordt ook wel dwangmatig dagdromen genoemd, maar mogelijk is het meer een soort (mentale) stereotypie. Er hoeft geen obsessie beheerst te worden zoals bij dwanghandelingen het geval is.

Het is de vraag of dit niet meer stereotype gedrag is met een naar binnen gekeerd bewustzijn.

Dwangstoornis2017-09-26T15:54:30+02:00

In een notendop: verontrustende belevingen, handelingen om die onrust weg te nemen, zonder blijvend resultaat. Meer informatie

Eetstoornis2017-09-26T15:54:30+02:00

Obsessies met het lichaamsgewicht zoals anorexia nervosa.

Elastiekdwang2017-09-26T15:54:31+02:00

Zich als het ware met een elastiek aan het uitgangspunt verbonden te voelen en ervoor moeten zorgen dat dat niet in de knoop komt. Een vorm van Just Right OCD.

Emetofobie2017-09-26T15:54:31+02:00

Obsessieve angst voor misselijkheid, overgeven. Van jezelf of van een ander. Formeel geen OCD.

Erotofobie2017-09-26T15:54:31+02:00

Obsessieve onrust over alles wat met seks te maken heeft.

Excoriatiestoornis2017-09-26T15:54:31+02:00

Dwangmatig aan oneffenheden van de huid pulken. Lees verder bij skin-picking.

Existentiële OCD2017-09-26T15:54:31+02:00

Overweldigd worden door of voortdurend nadenken over onoplosbare existentiële thema’s zoals het wezen van het zelf, van het bestaan, waarom dingen (zo) gebeuren, de nietigheid van de mens, de dood, het toeval, de willekeur.

False Memory Obsessions2017-09-26T15:54:32+02:00

Ook wel Valse herinneringen obsessies. Het betreft hier intrusieve gedachten over seksuele en agressieve gedragingen die zo sterk zijn dat mensen denken dat ze het (wellicht) echt gedaan hebben.

Fear of Missing Out2017-09-26T15:54:32+02:00

Voortdurende onrust over de mogelijkheid dat je een belangrijke sociale gebeurtenis mist. Het is een vorm van spijtvrees.

Filosofische OCD2017-09-26T15:54:32+02:00
Harm OCD2017-09-26T15:54:33+02:00

Angst anderen opzettelijk pijn of geweld aan te doen. Al dan niet met agressieve beelden of voorstellingen.

Hit and Run OCD2017-09-26T15:54:33+02:00

Angst iemand per ongeluk aan te rijden.

Hoarding2017-09-26T15:54:33+02:00

Hoarding is de Engelse benaming voor een verschijnsel wat nog geen officiële Nederlandse vertaling heeft. Mogelijk dat het in de DSM-5 verzameldwang of verzamelzucht gaat heten. Meer informatie

Homoseksuele OCD (H-OCD)2018-01-01T12:50:44+02:00

Bij homoseksuele OCD, ook wel h-OCD en seksuele oriëntatie OCD (so-OCD) genoemd, is er sprake van obsessieve twijfel over de (homo)seksuele geaardheid: “Ben ik niet homoseksueel?” Bij homoseksuelen is de twijfel: “Ben ik niet hetero?” Nogal eens wordt gemeld dat de gedachte opeens uit het niets naar boven kwam. Men weet dan nog wanneer en waar. Meer informatie

Hypochondrie2017-09-26T15:54:34+02:00

Als je vaak het gevoel hebt dat lichamelijke klachten wel eens kunnen wijzen op een ernstige of zelfs dodelijke ziekte, kan het zijn dat je lijdt aan hypochondrie. Deze aandoening wordt ook wel ziektevrees of ziekteangststoornis genoemd.
Hypochondrie is een afleiding van Grieks hupos (onder) en chondros (kraakbeen). Die naam werd gegeven omdat de oorzaak van de ziekte gezocht werd in het gedeelte van de buik onder het kraakbeen van het borstbeen. Meer informatie

Impulsies2017-09-26T15:54:34+02:00

Ook wel dranghandelingen genoemd. Hiermee worden compulsies bedoeld waarbij de aard van de obsessieve onrust onbestemd is en meer het karakter heeft van een aandrang. “Ik moet dat symmetrisch doen want anders voelt het niet goed”, “ik moet tellen, want dat moet gewoon”. Andere voorbeelden zijn: moeten aanraken, moeten spugen, moeten likken, iets een aantal keren moeten doen.  Zie ook de blog Bang en drang. Het onderscheid met complexe tics is niet scherp. Meer informatie

Just Right OCD2017-09-26T15:54:36+02:00

De onrust bij dwangproblematiek is niet altijd angstig van aard. Bij een belangrijke categorie obsessies is de onrust meer onbestemd van aard: “Het voelt niet goed”, “het is niet compleet, niet in orde.” In het Engels worden deze obsessies Just Right Feelings genoemd.

Lees deze vertaling van het Engelstalig artikel Just Right OCD Symptoms.

Magisch Denken OCD2017-09-26T15:54:36+02:00

Obsessief bijgeloof. Foute getallen, foute woorden, foute gedachten kunnen ongeluk brengen. Bijvoorbeeld het woord “levend” moeten opzoeken als je het woord “dood” gezien hebt.

Mental Play2017-09-26T15:54:37+02:00

Hiermee worden gedachtespelletjes bedoeld zoals tellen of rekenen, die niet als hinderlijk worden beleefd. Het is beschreven bij ticstoornissen en heeft qua verschijning overeenkomsten met mentale compulsies die wel storend zijn.

Mentale Smetvrees2017-09-26T15:54:37+02:00

Angst voor contact met iemand die symbool is geworden voor wat je niet wilt worden of wat je niet wilt dat gebeurt. Het is een vorm van transformatie OCD.

Misofonie2017-09-26T15:54:37+02:00

Enorme irritatie bij bepaalde geluiden. Of het een stoornis binnen het dwangspectrum is, is onzeker. Wellicht een vorm van Just Right OCD.

Obsessieve-Compulsieve Persoonlijkheidsstoornis (OCPS)2017-09-26T15:54:38+02:00

OCPS is een afkorting van obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis en komt soms ook samen voor met een dwangstoornis.

Mensen die lijden aan deze aandoening hebben een grote behoefte aan controle en stellen extreem hoge eisen aan zichzelf. Algemene inflexibiliteit staat op de voorgrond door een sterke focus op het naleven van regels, perfectionisme en overmatige ordelijkheid. Meer informatie

Obsessional Slowness Syndrome2017-09-26T15:54:38+02:00

Obsessieve traagheid. Uitermate traag zijn in gewone dagelijkse bezigheden zoals opstaan, aankleden, zelfverzorging. Kan voorkomen bij verschillende obsessies (angstige, maar ook over exactheid en smetvrees) en wellicht ook als rigide gedrag bij autismespectrumstoornissen.

Obsessions Only OCD2017-09-26T15:54:39+02:00

Lees verder bij Pure Obsessieve OCD.

Olfactory Reference Syndroom (ORS)2017-09-26T15:54:39+02:00

Olfactory Reference Syndroom (ORS), ook wel autodysomofobie, bromosis of geurbetrekkingswaan genoemd en wordt beschouwd als een variant van Body Dysmorphic Disorder (BDD), van OCD of ook wel van sociale fobie.
Het gaat om een obsessie rond het verspreiden van een vieze lichaamsgeur of ruiken uit de mond (halitofobie).

Tevens is er een neiging om ten onrechte gedrag van anderen zoals opmerkingen, gebaren en handelingen te betrekken op deze vermeende lichaamsgeur. Bijvoorbeeld denken dat iemand een raam opendoet, snuift of zijn neus aanraakt in verband hiermee.

Orthorexia Nervosa2017-09-26T15:54:39+02:00

Een extreme gerichtheid op gezond eten, vaak uit angst om ziek te worden. Lees meer in dit Engelstalige artikel.

Pedoseksuele OCD (P-OCD)2018-01-01T12:58:07+02:00

Pedoseksuele OCD is een obsessieve angst voor het hebben van pedoseksuele verlangens en eventueel het overgaan tot pedoseksuele handelingen, al dan niet gepaard met intrusies hierover.

Gesloten subforum Nare Voorstellingen OCD

Mensen schamen zich vaak voor hun dwanghandelingen en -gedachten.  Toch kan het helpen om je dwang te herkennen, te leren hoe je er mee om kunt gaan en om te zien dat je niet de enige bent. Op het OCD Forum hebben we een gesloten subforum geopend voor mensen met nare voorstellingen zoals Pedoseksuele OCD. Voor meer informatie over de groep en hoe je je kunt aanmelden, zie deze pagina.

Perinatale OCD (P-OCD)2018-01-01T12:56:08+02:00

Obsessies dat de (ongeboren) baby iets overkomt. Perinatale OCD wordt ook postnatale, maternal, postpartum OCD genoemd. Maternal is een minder juiste benaming want het doet geen recht aan het feit dat het ook bij vaders kan voorkomen. Het kan meerdere vormen aannemen die betrekking hebben op de rol van de moeder of vader. Meer informatie

Premonitory urges2017-09-26T15:54:40+02:00

Een lichamelijk onrust gevoel, vergelijkbaar met een soort jeuk, kriebel, die vooraf kan gaan aan een tic. Hier genoemd vanwege de overeenkomst met Just Right OCD en Sensomotorische OCD.

Primarily Obsessions OCD2017-09-26T15:54:40+02:00
Pure Obsessieve OCD2018-01-01T13:00:16+02:00
Ook wel Pure O of Obsessions Only OCD genoemd, is een term die gebruikt wordt als er geen uiterlijk zichtbare dwanghandelingen zijn. Om de obsessieve onrust te verminderen spelen de dwanghandelingen zich af in het denken: mentale compulsies en ook vermijding. Vaak wordt er dan eindeloos geruststelling gezocht of moeten obsessieve gedachten met andere gedachten ongedaan gemaakt worden. Deze vorm van dwang komt vaak voor bij obsessieve intrusies. Meer informatie

Reactieve obsessies2017-09-26T15:54:40+02:00

Hiermee worden obsessies bedoeld, waarbij de angst gericht is op iets buiten de obsessie. Obsessieve angst voor vreselijke dingen die je kunnen overkomen of die je per ongeluk kunt veroorzaken. Ze staan tegenover autogene obsessies, waarbij de angst is gericht op de obsessie zelf. Het gaat om voorstellingen/beelden over vreselijke dingen die je zou kunnen doen/zijn.

Relatie OCD (R-OCD)2017-09-26T15:54:40+02:00

Bij relatie OCD, ook wel r-OCD, is er sprake van dwangproblematiek rondom de partner.

  • Meestal wordt ermee bedoeld dat er een obsessieve kwellende twijfel is over de eigen gevoelens betreffende de partner. Vind ik hem/haar wel leuk genoeg, mooi genoeg, hou ik wel van hem/haar. De pogingen om deze onrust weg te nemen (de her-stellende dwanghandelingen) kunnen allerlei vormen hebben: piekeren, voortdurend gevoelens checken, bevestiging zoeken, informeren bij anderen hoe die hun partner beleven etc. Het kan, zoals alle dwang, behoorlijk kwellend zijn en het vraagt ook van de partner dat deze het dwangmatige ervan inziet.
  • Ook kan er sprake zijn van obsessief twijfelen aan de gevoelens van de partner voor jezelf en compulsief steeds bevestiging vragen of de ander controleren (obsessieve jaloezie).
  • Een andere vorm is geen enkele tekortkoming van de partner kunnen accepteren. Compulsief op alle slakken zout leggen.

Het betrekken van de partner bij dwanghandelingen komt ook veel voor, maar valt niet onder r-OCD.

Religieuze OCD2017-09-26T15:54:41+02:00
Responsibility OCD2017-09-26T15:54:41+02:00

Ook wel Verantwoordelijkheids OCD. Obsessieve twijfel of je niet iets gedaan of nagelaten hebt waardoor anderen schade hebben opgelopen. Dit is een bijzondere vorm van obsessieve angst om anderen per ongeluk schade te berokkenen. Het gaat om dingen die gebeurd zouden kunnen zijn. Het is dus niet meer te voorkomen.

Rigiditeit2017-09-26T15:54:41+02:00

Dit is meer het vasthouden aan patronen en routines, wat iemand zelf prettig vindt zoals bij obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis en autismespectrumstoornissen. Het onderscheid met compulsies is niet altijd scherp. Soms gaan mensen ook rigide om met hun compulsie.

Rituelen2017-09-26T15:54:41+02:00

Deze term wordt wel gebruikt voor alle vormen van compulsies. Er kan ook bedoeld worden die compulsies, die volgens een vast patroon moeten worden uitgevoerd of die vooral bezwerend van aard zijn.

Ruminaties2017-09-26T15:54:41+02:00

Dit zijn mentale compulsies. Voortdurend over bepaalde thema’s na blijven denken zonder verder te komen zoals bijvoorbeeld bij existentiële OCD.

Scrupulositeit OCD2017-09-26T15:54:41+02:00

Of Sin OCD (zonde OCD). Obsessieve angst niet te leven volgens je eigen morele, religieuze, ethische standaard. Ook op te vatten als mentale smetvrees: obsessieve angst voor een smet op je blazoen. Obsessieve angst of je niet gelogen hebt kan hier ook onder vallen.

Seksuele oriëntatie OCD (SO-OCD)2017-09-26T15:54:42+02:00

Hieronder vallen alle vormen van obsessieve twijfel aan je seksuele geaardheid dus homoseksuele OCD, pedoseksuele OCD en ook homoseksuelen die twijfelen of ze niet heteroseksueel zijn of mensen die twijfelen of ze niet biseksueel zijn. Lees verder bij homoseksuele OCD.

Sensomotorische OCD2017-09-26T15:54:42+02:00

Ook wel sensorimotore obsessies/OCD of Body-Focused Obsessions genoemd. Deze vorm van OCD wordt zelden beschreven. Er is sprake van een overmatig kwellend bewustzijn van lichamelijke verschijnselen die normaliter onbewust verlopen. Meer informatie

Skin-picking2017-09-26T15:54:42+02:00

Skin-picking, ook wel dermatillomanie, titillomanie of excoriatiestoornis genoemd, betekent dat mensen tot bloedens toe krabben en pulken aan wondjes, moedervlekken en andere oneffenheden aan de huid. Vaak raakt de huid door littekens permanent beschadigd en is er veel schaamte voor de onbedwingbare impuls en het zichtbare gevolg ervan. Meer informatie

Smetvrees2017-09-26T15:54:42+02:00

Er zijn drie vormen:

  1. Obsessieve angst voor besmetting met bacteriën, Aids of in aanraking te komen met radioactief materiaal, gevaarlijke chemicaliën;
  2. Obsessieve angst om andere per ongeluk te besmetten of te bevruchten;
  3. Obsessieve onrust zijn die voortkomt uit walging, vies zijn van dingen/anderen.
Spartanisme2017-09-26T15:54:42+02:00

Spartanisme, ook wel obsessief compulsief spartanisme, is in bepaalde opzichten het tegendeel van hoarding. Er is sprake van een obsessief onvermogen om spullen om je heen te verdragen. Iemand met spartanisme streeft naar zo weinig mogelijk spullen om zich heen, wat obsessieve vormen kan aannemen.

Spijtvrees2017-09-26T15:54:42+02:00

De onrust betreft niet zozeer mogelijke rampen maar de mogelijkheid dat je ergens heel erg spijt van krijgt omdat je iets leuks hebt gemist of een verkeerde keuze hebt gemaakt. Bij Fear of Missing Out betreft het vooral sociale gebeurtenissen die je zou kunnen missen zoals bijeenkomsten of tv-programma’s.

Squalor2017-09-26T15:54:43+02:00

Dit is geen dwangstoornis. Er is wel sprake van heel veel spullen in huis hebben maar meer als gevolg van organisatieproblemen bijvoorbeeld bij ADHD. Toch wordt het wel vaak ten onrechte als hoarding benoemt.

Klik op next page onderaan de Engelstalige pagina Squalor Survivors voor een aantal foto’s.

Het boek Problematische verzamelaars van Kees Hoogduin en José van Beers geeft een goed beeld van hoarding en interessant is dat er onderscheid gemaakt wordt tussen hoarding en squalor.

Stereotype interesses2017-09-26T15:54:43+02:00

Dit zijn interesses die bijzonder zijn door de intensiteit of door het onderwerp. Het onderscheid met hobby’s/passies en obsessies is niet scherp.

Stuck Song Syndroom2017-09-26T15:54:43+02:00

Ook wel earworm (oorworm) of Last Song Syndrome genoemd. Dit zijn liedjes, waarvan een aantal regels zich in je hoofd blijven herhalen. Mensen kunnen er erg veel last van hebben omdat concentreren op andere dingen worden bemoeilijkt. Er lijkt zeker een verband met OCD, maar ook andere oorzaken zijn mogelijk. Er is nog veel onduidelijkheid over.

Lees het artikel Stuck song syndrome: musical obsessions — when to look for OCD van A.M. Euser et al.

Symmetriedwang2017-09-26T15:54:43+02:00

Dingen symmetrisch moeten doen zoals je schoenveters precies even strak moeten strikken, pennen precies recht leggen of je rechterschouder aanraken als je eerst je linker hebt aangeraakt. Omdat het anders niet goed voelt; het is een vorm van Just Right OCD.

Transformatie OCD2017-09-26T15:54:44+02:00

Obsessieve angst te veranderen in iemand die je niet wilt zijn bijvoorbeeld moreel verwerpelijk, mislukt. Angst voor verlies van je eigen identiteit. Mentale smetvrees is een bijzondere vorm van Transformatie OCD. Daarbij wordt contact vermeden met iemand, die de belichaming/het symbool geworden van datgene waarin je niet wilt veranderen.

Trichotillomanie (TTM)2017-10-03T18:53:13+02:00

Van trichotillomanie (TTM) spreken we als mensen onbewust of juist heel bewust hoofdharen, wenkbrauwen en/of wimpers uittrekken en zij hierdoor tijdelijk een gevoel van opluchting ervaren. Daarna krijgen mensen vaak gevoelens van schuld en schaamte, wat soms verergerd wordt door de zichtbare kale plekken.

Er is nog niet zoveel bekend over de oorzaak. De aandoening wordt als stoornis in de impulscontrole tot de groep van obsessieve-compulsieve spectrumstoornissen (OCSS) gerekend en wel tot de subgroep body focused repetitive behavior (BFRB).

TTM kan op zeer jonge leeftijd beginnen. De behandeling van TTM bestaat uit gedragstherapie en/of medicatie.

Valse herinneringen obsessies2017-09-26T15:54:44+02:00
Wasdwang2017-09-26T15:54:44+02:00

Kan bij de smetvrees optreden, waarbij angst is om besmet te raken of te besmetten en bij de smetvrees waarbij sprake is van afkeer, vies zijn van dingen/anderen.

Zonde OCD2017-09-26T15:54:45+02:00