OCSS wegwijzer

OCSS wegwijzer2017-12-25T20:47:12+00:00

Doorloop de vragen om te kijken of er mogelijk sprake is van een Dwangstoornis en van welke variant(en) of van een andere stoornis uit het Dwangstoornisspectrum. Het kan een officiële diagnose niet vervangen, maar je wel op een spoor brengen van wat er mogelijk aan de hand is.

Startvragen

Jongeren onder de 18 jaar kunnen in plaats van de startvragen ook deze test doen en dan verdergaan met de testvragen onderaan.

Je kunt denken aan dwangproblematiek wanneer je je gedwongen voelt tot:

  • veelvuldig (handen) wassen of spullen schoonmaken;
  • veelvuldig controleren;
  • dingen symmetrisch doen of op precies de juiste manier;
  • Tellen of ordenen;
  • Beschamende/verontrustende gedachten die zich opdringen met godslasterlijke, agressieve of seksuele inhoud en die je maar niet van je af kunt zetten;
  • Lang doen over gewone dagelijkse bezigheden zoals wassen, aankleden, tas inpakken, kamer opruimen etc.;
  • Bepaalde handelingen steeds herhalen.

Als je één van de bovenstaande vragen met ja beantwoordt, ga dan verder met de onderstaande vragen.

De testvragen

Heb je last van onrust in welke vorm dan ook over nare dingen die zouden kunnen gebeuren of over dingen die niet goed of volledig voelen of omdat je dingen moet controleren of ordenen of symmetrisch of perfect moet doen?

  • Ja 2
  • Nee 15

Betreft het onrust die je moeilijk van je af kunt zetten of die veelvuldig optreedt en/of zijn er handelingen (uiterlijk of in gedachten) waarmee je moeilijk kunt stoppen?

  • Ja 3
  • Nee 16

Kost het al met al wel een uur per dag en verstoort het je functioneren bijvoorbeeld (huis)werk?

  • Ja 4
  • Nee 17

Je kunt nu langs twee sporen verder gaan.

  • De innerlijke belevingen die verontrusten. 5
  • De handelingen (uiterlijk of in gedachten) die erop gericht zijn om de onrust weg te nemen. 11

Kies uit de onderstaande vormen van onrust die je herkent, het is mogelijk na elkaar meerdere vormen te volgen.
Bij de bovenste drie gaat de onrust over nare dingen die kunnen gebeuren en bedreigend zijn. Bij de onderste drie gaat de onrust over dingen die niet primair beangstigend zijn:

  • Opzet, schuld: onrust door voorstellingen, beelden of gedachten aan dingen die zich opdringen en die je tegenstaan. Obsessies over vreselijke dingen die je zou kunnen willen. 6
  • Per ongeluk, verantwoordelijke: zorg over nare dingen die door jouw toedoen of nalatigheid gebeuren. 7
  • Noodlot: zorg over nare dingen, die je kunnen overkomen. 8
  • Walging zonder angst ziek te worden door besmetting.
  • Onbestemde onrust. Het voelt niet goed, niet volledig. 9
  • Onrust die zich vooral presenteert als de drang om iets te doen. 10
Voorbeelden van voorstellingen, beelden of gedachten:
  • seks met familieleden, dieren, bekenden zonder dat er een verlangen is. Als het kinderen betreft heet het wel pedoseksuele OCD;
  • je ontbloten in het openbaar, mensen in het kruis te grijpen;
  • agressief gedrag zoals slaan of schoppen van weerloze mensen, steken met een mes, schelden, vloeken. Ook wel harm OCD genoemd;
  • zelfbeschadigend gedrag zoals jezelf iets aandoen terwijl je dat helemaal niet wilt, zoals bang dat je voor de trein springt;
  • anderszins weerzinwekkend gedrag zoals likken aan vieze dingen bijvoorbeeld braaksel;
  • godslasterlijke inhoud;
  • racistische inhoud;
  • seksistische inhoud;
  • discriminerende of veroordelende inhoud.
Het hebben van dergelijke intrusies is op zich niet abnormaal. Maar het kan een stoornis worden omdat ze erg vaak of nadrukkelijk optreden en onrust veroorzaken. Als je hier last van hebt dan is het zeer goed mogelijk dat je een stoornis uit het Obsessieve-Compulsieve Spectrum hebt namelijk de dwangstoornis. Deze intrusies worden ook wel verboden gedachten genoemd maar "verontrustende" gedachten is een betere naam. Het zijn géén verdrongen wensen.

Pure OCD
Omdat bij dit soort obsessie de dwanghandeling vaak niet uiterlijk is maar zich afspeelt in gedachten zoals controleren, wegduwen en geruststelling zoeken (mentale compulsies) wordt wel van Pure OCD, Obsessions Only OCD of Primarily Obsessions OCD gesproken. Dat er bij deze vorm helemaal nooit sprake zou zijn van compulsies, is echter zelden het geval: er zijn meestal wel degelijk compulsies maar deze zijn (voornamelijk) puur mentaal.

False Memory OCD
Mensen twijfelen aan hun geheugen en denken dat ze de voorstellingen wellicht echt hebben uitgevoerd.

Perinatale OCD
Dit betreft seksuele of agressieve voorstellingen naar de eigen kinderen. Perinatale OCD kan ook overdreven verantwoordelijkheidsgevoel of overdreven bezorgdheid betreffen.
Voorbeelden van voorstellingen, beelden of gedachten. Onrust om:
  • anderen te besmetten met een ernstige ziekte of te bevruchten. Besmettingsvrees;
  • vergeten de bron van een bewering te vermelden. Plagiaatvrees;
  • te liegen, oneerlijk te zijn;
  • geweldige kansen te laten liggen. Fear of Missing Out (FOMO);
  • dingen doen of na te laten of over het hoofd te zien waar je onverteerbaar spijt van zult krijgen. Spijtvrees;
  • dingen doen of na te laten of over het hoofd te zien waardoor anderen schade oplopen zoals brand veroorzaken, inbraak mogelijk te maken, iemand niet bijstaan die verdrinkt, slechte kwaliteit leveren, ongelukken veroorzaken. Responsibility OCD;
  • dingen doen of na te laten of over het hoofd te zien waardoor jezelf schade oploopt;
  • mensen aan te rijden al dan niet ongemerkt. Hit and Run OCD, Responsibility OCD;
  • je kind niet goed te verzorgen of te verwaarlozen. Perinatale OCD;
  • tekort schieten in je zorg voor anderen, het milieu, de mensheid, familie. Scrupulositeit OCD;
  • het verzaken van een religieuze plicht. Scrupulositeit OCD.
Voorbeelden van onrust over nare dingen die je kunnen overkomen:
  • angst voor ziekte of dood van jezelf of dierbaren bijvoorbeeld door ziekte. Hypochondrie, ongeluk, oorlog, straling, besmetting/bacteriën, chemische stoffen, asbest, bedorven voedsel, ongezond eten (Orthorexia Nervosa). Overmatige bezorgdheid over je baby (Perinatale OCD);
  • angst voor verlies of beschadiging van dierbare spullen bijvoorbeeld door brand, instorting, vergankelijkheid, rot en verderf;
  • angst voor afkeuring, minachting, om verachting bij anderen op te roepen, om te stinken (Olfactory Reference Syndroom). Angst stom gevonden te worden. Sociale fobie (valt formeel niet onder OCD). Hieronder valt ook angst om te trillen, te blozen, te zweten, een black-out te krijgen, om over te geven (Emetofobie). Angst er vreemd of lelijk uit te zien (Body Dysmorphic Disorder), kan ook de kleding betreffen;
  • angst en zorgen over het milieu, de nietigheid van de mens ( Existentiële OCD), om niet goed te slapen, om levend te worden begraven (Taphofobie), voor ontrouw door de partner (obsessieve jaloezie), angst voor alles wat met seks te maken heeft (Erotofobie), angst je seksuele geaardheid niet onder ogen te durven zien (Seksuele Oriëntatie OCD, Homoseksuele OCD), angst je partner niet meer leuk te vinden, niet meer leuk gevonden te worden door je partner (Relatie OCD;
  • angst dingen weg te doen, die nog van pas zouden kunnen komen. Kan tot Hoarding leiden;
Voorbeelden van onrust over dingen die niet goed voelen of niet volledig, vies (walging) of ergerlijk:
  • angst voor verlies van identiteit zoals veranderen in een soort persoon die je niet wilt zijn (Transformatie-OCD);
  • angst en walging voor viezigheid, vaak lichaamsproducten van mensen of dieren zoals ontlasting, urine, zweet, bloed, slijm, snot, huidschilfers, haren (Smetvrees;
  • onrust over niet symmetrisch zijn (Symmetriedwang);
  • onrust over niet in orde voelen, niet goed voelen zoals Elastiekdwang;
  • onrust over kleine onvolkomenheden, onvolledigheden. Perfectionisme;
  • onrust over ondertiteling die niet gelezen is, liedjes op de radio die vergeten zijn, dingen die vaag zijn;
  • onrust over dingen die missen, weg zijn, vergeten zijn, verteld moeten worden;
  • onrust over normale lichaamsprocessen zoals ademhalen, oogknipperen, hartslag, slikken, plassen, lichaamshouding (Sensorimotore OCD;
  • onrust over onvolkomenheden van het lichaam, haartjes, onregelmatigheden van de huid, er vreemd uit te zien (Trichotillomanie, Skin-Picking, Body Dysmorphic Disorder);
  • over liedjes die maar blijven rondzingen in je hoofd (Stuck Song Syndroom);
  • ergernis over geluiden (Misofonie) of bewegingen van een ander (Misokinesie) of onterechtheden;
  • angst om te dik te zijn (Anorexia Nervosa).
Voorbeelden van onrust die zich vooral presenteert als een drang iets te doen. Er is overlap met het vorige spoor. Soms is er de bijgedachte: want anders gebeurt er iets ergs.
  • moeten tellen;
  • recht moeten zetten, op de juiste plek, in de juiste verhouding;
  • dingen volledig moeten maken;
  • iets opnieuw doen of een aantal malen;
  • op het goede getal uit moeten komen;
  • dingen moeten aanraken, eraan moeten ruiken, moeten likken;
  • dingen moeten vertellen;
  • drang tot verzamelen (Hoarding).

Mogelijk lijken één of meerdere onderstaande handelingen op wat je doet om de onrust weg te nemen of te voorkomen. Bedenk het volgende: handelingen kunnen uiterlijk zijn of innerlijk (mentaal), kunnen de onrust wegnemen doordat ze gericht zijn tegen de bron van de onrust maar ook omdat ze de ontlading zijn van de onrustgevende impuls (impulsies) en kunnen magisch of logisch samenhangen met de onrust.

  • Geen. 12
  • Controleren.
  • Ordenen.
  • Verzamelen.
  • Moeten vertellen.
  • Op de juiste manier moeten doen.
  • Opnieuw moeten doen.
  • Rituelen als magische bezwering, bijgeloof.
  • Vermijden.13
Dan is de vraag of er een stoornis uit het Obsessieve-Compulsieve Spectrum is. Als dat toch het geval is, laat ons het weten dan passen we de vragenlijst zo nodig aan. Bedenk wel dat ook veel piekeren, steeds in gedachten situaties nagaan, bezig zijn met hoe je dingen in orde, zeker, perfect kunt krijgen compulsies zijn maar dan van mentale aard.

Voorbeelden van dingen die je vermijdt omdat het anders onrust geeft:

  • Geen.14
  • Denken aan bepaalde dingen.
  • Omgaan met mensen.
  • Plaatsen
  • Dagelijkse bezigheden.
  • Gebeurtenissen.
  • Allerlei normale dingen die bij het leven horen zoals eten, drinken, seks.
  • Allerlei sociale bezigheden.
  • Allerlei bezigheden die met het beroep te maken hebben.
  • Keuzes maken.
  • Dingen afronden.
  • Dingen aanraken.
  • Dingen wegdoen.
  • Dingen aanschaffen.
  • Dingen veranderen.
  • Dingen proberen.
  • Het huis uit gaan.
  • Bepaalde woorden of dingen zeggen.
  • De lijst van dingen die vermeden worden is in feite eindeloos. Alles kan onrust oproepen.
Dan is vermijding geen reden om aan een stoornis uit het Obsessieve-Compulsieve Spectrum te denken. Bedenk wel dat je ook kunt vermijden in gedachten zoals niet aan dingen denken.
Dan heb je waarschijnlijk geen stoornis uit het Obsessieve-Compulsieve Spectrum. Als dat toch het geval is, laat ons het weten dan passen we de vragenlijst zo nodig aan.
Dan heb je waarschijnlijk geen stoornis uit het Obsessieve-Compulsieve Spectrum. Als dat toch het geval is, laat ons het weten dan passen we de vragenlijst zo nodig aan.
Dan kun je wel dwangklachten hebben maar heb je waarschijnlijk geen stoornis uit het Obsessieve-Compulsieve Spectrum. Als dat toch het geval is, laat ons het weten dan passen we de vragenlijst zo nodig aan.